Những tuyến đường ống mới, hoạt động chuyển dầu giữa các tàu và các tuyến vận tải thay thế đang giúp các nước vùng Vịnh duy trì dòng chảy dầu mỏ bất chấp những gián đoạn tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các phương án này cũng kéo theo chi phí và rủi ro an ninh mới.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng dự đoán eo biển Hormuz có thể trở nên “không còn quan trọng” trong vòng hai năm tới, khi các nhà sản xuất dầu vùng Vịnh đẩy mạnh xây dựng những tuyến xuất khẩu thay thế.
Diễn biến trên thực tế đang cho thấy một phần của xu hướng này. Sau nhiều tháng xung đột tại Trung Đông, UAE, Iraq, Kuwait và Qatar được cho là vẫn đưa hơn 4 triệu thùng dầu/ngày ra thị trường thông qua một mạng lưới vận chuyển đặc biệt, trong đó có các tàu tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) và hoạt động chuyển dầu giữa tàu với tàu bên ngoài Vịnh Ba Tư.
Khoảng 150 tàu hiện tập trung ngoài khơi Oman, tăng mạnh so với khoảng 40 tàu hồi tháng 1. Một số tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz mà không bật thiết bị phát tín hiệu, sau đó chuyển dầu sang các tàu lớn hơn đang chờ bên ngoài.
Reuters từng xác định ít nhất 116 tàu tham gia hoạt động tương tự vào giữa tháng 6. Hình ảnh vệ tinh cho thấy có thời điểm tới 17 hoạt động chuyển dầu diễn ra đồng thời tại khu vực ngoài khơi Fujairah của UAE và Sohar của Oman.
Hàng triệu thùng dầu tìm đường vòng
Trước xung đột, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày đi qua eo biển Hormuz, tương đương một phần đáng kể lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu.
Việc tuyến hàng hải này bị gián đoạn từng làm dấy lên lo ngại giá dầu có thể tăng vọt. Tuy nhiên, các đường ống, kho dự trữ và phương thức vận chuyển thay thế đã giúp giảm đáng kể tác động lên nguồn cung.
Ả Rập Xê Út hiện có lợi thế lớn nhờ đường ống Đông-Tây công suất khoảng 5 triệu thùng/ngày, vận chuyển dầu từ khu vực phía đông sang Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Nhờ đó, nước này có thể xuất khẩu một phần dầu mà không cần đi qua Hormuz.
Saudi Aramco cũng đang tìm cách đưa dầu đến khách hàng bằng những phương thức khác. Reuters cho biết công ty đã chào bán dầu Arab Medium và Arab Heavy cho một số nhà máy lọc dầu châu Á thông qua hoạt động chuyển dầu giữa các tàu ngoài khơi Fujairah, với các lô hàng dự kiến trong tháng 9.
UAE cũng sở hữu đường ống nối Abu Dhabi với Fujairah, có công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, cho phép một phần dầu xuất khẩu tránh Hormuz.
Hormuz chưa dễ bị thay thế
Dù vậy, việc thay thế hoàn toàn eo biển Hormuz vẫn là bài toán khó.
Trong khi Saudi Arabia và UAE đã có các tuyến xuất khẩu thay thế, Iraq, Kuwait và Qatar vẫn phụ thuộc lớn vào Hormuz. Muốn chuyển hướng khoảng 50-70% lượng năng lượng hiện đi qua eo biển này sẽ cần đầu tư thêm hệ thống đường ống, kho chứa và cảng xuất khẩu trên nhiều quốc gia.
Các tuyến thay thế cũng phát sinh rủi ro mới. Dầu từ Saudi Arabia vận chuyển qua Biển Đỏ phải đối mặt với nguy cơ tấn công từ lực lượng Houthi, khiến một số tàu chở dầu lớn phải tránh eo biển Bab el-Mandeb.
Khi Biển Đỏ trở nên kém an toàn, một số tàu buộc phải lựa chọn hành trình dài hơn qua Mũi Hảo Vọng, làm tăng đáng kể quãng đường và chi phí vận tải. Tuyến đường vòng này cũng làm gia tăng rủi ro cướp biển tại khu vực ngoài khơi Somalia, trong bối cảnh một phần nguồn lực hải quân của Mỹ và đồng minh đang được tập trung cho Trung Đông.
Như vậy, các diễn biến hiện nay cho thấy dầu mỏ có thể tìm được những con đường khác để tiếp cận thị trường, nhưng chưa đồng nghĩa Hormuz có thể nhanh chóng mất vai trò trung tâm. Các tuyến đường vòng đang giúp giảm sự phụ thuộc vào eo biển, song đổi lại là chi phí vận chuyển cao hơn, hạ tầng mới và những điểm nghẽn an ninh khác.
