Vượt Thái Lan, trở thành ‘cường quốc’ lớn thứ 2 thế giới về xuất khẩu ‘hạt ngọc trời’, Việt Nam tìm động lực mới cho kho báu trị giá hàng tỷ USD

Tìm dư địa tăng trưởng từ chất lượng và thương hiệu

Nhìn lại hành trình phát triển, kể từ khi quay trở lại thị trường xuất khẩu vào năm 1989, gạo luôn khẳng định vị thế là mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam. Ngành lúa gạo đã liên tục chinh phục các mốc kỷ lục: vượt 2 triệu tấn năm 1995, vượt 5 triệu tấn năm 2005, vượt 8 triệu tấn năm 2023 và thiết lập đỉnh lịch sử 9 triệu tấn với kim ngạch 5,67 tỷ USD vào năm 2024.

Bước sang năm 2025, dù gặp thách thức do thị trường Philippines tạm dừng nhập khẩu trong 4 tháng cuối năm khiến sản lượng đạt 8,06 triệu tấn (trị giá 4,1 tỷ USD), Việt Nam vẫn vượt qua Thái Lan để vươn lên vị trí thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo.

Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng về sản lượng xuất khẩu hiện không còn nhiều. Trong 10 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,8 triệu tấn gạo, thu về 3,31 tỷ USD, giảm lần lượt 4,6% và 9,7% so với cùng kỳ. Việc kim ngạch giảm mạnh hơn sản lượng cho thấy giá xuất khẩu bình quân chịu sức ép, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, nguồn gốc và giá trị gia tăng.

Sự chuyển dịch trong cơ cấu sản phẩm đang tạo cơ sở cho hướng đi này. Theo dữ liệu VFA được công bố tháng 10/2026, gạo thơm và gạo chất lượng cao chiếm gần 68% tổng lượng xuất khẩu, trong khi nhóm gạo trắng phổ thông còn hơn 19%. Bên cạnh đó, khoảng 70.000 tấn gạo thuộc Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao đã được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.

Những con số trên cho thấy gạo Việt đang từng bước dịch chuyển sang các phân khúc coi trọng chất lượng, nguồn gốc và phương thức sản xuất bền vững. Tuy nhiên, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm mới chỉ là điều kiện cần. Để bán được với giá trị cao hơn, doanh nghiệp phải giúp người mua nhận biết rõ những giá trị đó, đồng thời chứng minh được khả năng duy trì chất lượng và đáp ứng ổn định các yêu cầu của từng thị trường.

Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là sản xuất loại gạo tốt hơn mà còn là xây dựng niềm tin cho sản phẩm và doanh nghiệp. Thương hiệu cần được gắn với những cam kết cụ thể: sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng được kiểm soát ổn định, quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu và doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các thỏa thuận với đối tác. Sự tin cậy không hình thành từ một lần quảng bá, mà được tích lũy qua từng lô hàng, từng giao dịch và từng dấu mốc phát triển.

Từ duy trì sự ghi nhận đến tiếp cận kênh phân phối quốc tế

Trong quá trình xây dựng thương hiệu nông sản, việc được ghi nhận qua nhiều kỳ cần đi cùng với năng lực duy trì chất lượng, phát triển sản phẩm và đáp ứng các yêu cầu cụ thể của thị trường. Những dấu mốc này không chỉ cho thấy mức độ nhận diện của doanh nghiệp, mà còn giúp người mua và đối tác có thêm cơ sở đánh giá quá trình hoạt động lâu dài. Trường hợp của Tổng công ty Thương mại Hà Nội – CTCP (Hapro) là một dẫn chứng cho hướng phát triển thương hiệu gắn với các sản phẩm nông sản.

Năm 2026, Gạo Hapro và Hạt điều Hapro tiếp tục được công nhận là sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam. Đây là lần thứ chín liên tiếp doanh nghiệp có sản phẩm được vinh danh kể từ năm 2010. Dấu mốc này nối dài hành trình phát triển thương hiệu gắn với các sản phẩm nông sản, đặt sự ghi nhận trong mối liên hệ với năng lực của doanh nghiệp.

Ở ngành hàng gạo, Hapro phát triển các dòng sản phẩm như ST25, Đồng Vàng đặc biệt, Nàng Mây và Hương Lài Sữa Dẻo, ngoài ra còn có sản phẩm gạo Đài Thơm và Japonica.

Ở khâu tiếp cận thị trường quốc tế, câu chuyện của Mova Plus cho thấy những yêu cầu cụ thể từ hệ thống phân phối. Gạo ST25 do doanh nghiệp này cung cấp đã được đưa lên kệ tại hệ thống siêu thị bán buôn Selgros Cash & Carry ở Đức, mở thêm kênh tiếp cận người tiêu dùng châu Âu. Theo thông tin công bố, kết quả đến sau hơn một năm kết nối, trao đổi với sự hỗ trợ của Thương vụ Việt Nam tại Đức.

Hai câu chuyện đại diện cho hai mảnh ghép trong hành trình xây dựng thương hiệu nông sản: giữ vững vị thế sẵn có và chủ động mở rộng kênh phân phối. Dù ở giai đoạn nào, điểm tựa cốt lõi của thương hiệu vẫn phải nằm ở năng lực thực tế.

Một dấu mốc vinh danh cần được đặt đúng phạm vi sản phẩm và thời điểm ghi nhận. Một kết quả mở thị trường cần đi cùng thông tin về quá trình đáp ứng yêu cầu của đối tác. Cách tiếp cận này giúp câu chuyện thương hiệu có chiều sâu và tạo cơ sở để người đọc tự đánh giá.

Đó cũng là hướng triển khai của Kiêu Hãnh Việt Nam, nền tảng do VCCorp tổ chức, với CafeF là đơn vị truyền thông. Nền tảng hướng tới ghi nhận, hệ thống hóa và lan tỏa những giá trị, năng lực, thành tựu tiêu biểu của doanh nghiệp Việt Nam trên cơ sở dữ liệu, thông tin xác thực và bằng chứng có căn cứ.

Thông qua việc kết nối các chương trình giải thưởng, nội dung chuyên sâu và hệ sinh thái truyền thông, Kiêu Hãnh Việt Nam hướng tới giúp thông tin về doanh nghiệp trở nên rõ ràng, dễ tiếp cận và dễ tra cứu. Những giá trị được ghi nhận tiếp tục được đặt trong hành trình phát triển dài hạn, qua đó góp phần củng cố uy tín và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Với ngành gạo, chuyển dịch sang sản phẩm chất lượng cao đang tạo thêm dư địa phát triển. Để tận dụng dư địa ấy, chất lượng cần được duy trì bằng năng lực thực tế, còn thương hiệu cần được bồi đắp bằng trải nghiệm và thông tin đáng tin cậy. Đó là cơ sở để nông sản Việt xây dựng quan hệ lâu dài với khách hàng và từng bước củng cố vị thế trên thị trường.