Thủ tướng: Đấu thầu hay không, chủ đầu tư là người quyết định và phải đánh giá theo kết quả cuối cùng

Phát biểu thảo luận tại tổ, Thủ tướng Lê Minh Hưng (đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) trân trọng cảm ơn các đại biểu đã nghiên cứu rất kỹ và góp ý rất trách nhiệm, cụ thể để hoàn thiện các dự thảo luật; các cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến.

Thủ tướng nhấn mạnh, việc xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất (trên cơ sở hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước) là hết sức cần thiết; bởi các nội dung liên quan đến sử dụng ngân sách nhà nước hiện điều chỉnh bằng hai luật; quá trình thực hiện cũng có một số vướng mắc, bất cập.

Làm rõ hơn một số nội dung lớn, Thủ tướng cho biết dự thảo Luật đã khẳng định vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương theo đúng tinh thần chỉ đạo của Trung ương và của Quốc hội; kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.

Riêng đối với bốn khoản thu phân chia mới là: Thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường, tỉ lệ phân chia sẽ được Chính phủ trình Quốc hội quyết định tới từng nhóm địa phương và theo định hướng là ổn định lâu dài, phù hợp với tinh thần kết luận của Trung ương.

Đồng thời, bổ sung các quy định nguyên tắc khi ban hành chính sách, chế độ phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và khả năng cân đối ngân sách của từng cấp. Đây là điểm rất quan trọng trong dự thảo Luật để khẳng định tính chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Thủ tướng cho biết, quyết tâm trong năm nay phải đưa được tỉ lệ cơ cấu thu của ngân sách Trung ương tăng lên. Đây là cơ sở để ngân sách Trung ương thực hiện các nhiệm vụ chi rất quan trọng trong lĩnh vực then chốt và hỗ trợ cho các địa phương. Theo Thủ tướng, kể cả các địa phương đã tự cân đối được ngân sách thì ngân sách Trung ương vẫn phải tiếp tục hỗ trợ chi cho đầu tư các công trình, dự án trọng điểm.

"Nếu không đảm bảo được vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương thì Chính phủ và Quốc hội không thể điều hành được những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh", Thủ tướng nêu rõ.

Cùng với đó, nguồn lực cho cấp xã trong dự thảo Luật đã phù hợp với chính quyền hai cấp, bảo đảm phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Dự thảo Luật đã kế thừa các quy định giao cho HĐND cấp tỉnh quyết định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, tỉ lệ phân chia các khoản thu; đồng thời bổ sung một số nguyên tắc chung theo tinh thần kết luận của Trung ương.

Tinh thần là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn liền với phân bổ nguồn lực và kiên quyết chấm dứt tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không bảo đảm điều kiện thực hiện; đồng thời, phải có cơ chế phân bổ ngân sách, tăng tỉ lệ để lại nguồn thu phù hợp cho cấp xã, bảo đảm cơ sở có đủ điều kiện vận hành, phục vụ nhân dân và tổ chức phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Nhấn mạnh nội dung này rất quan trọng, trách nhiệm của chính quyền cấp phường, xã là rất lớn và yêu cầu công việc cũng rất cao, Thủ tướng mong các đại biểu Quốc hội ở các địa phương nghiên cứu kỹ những quy định liên quan đến phân cấp ngân sách cho cấp xã. Trách nhiệm chung về nguồn lực phân bổ là của Hội đồng nhân dân tỉnh, nhưng luật phải có những quy định khung.

Một điểm rất quan trọng khác theo Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2 là phải hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội đối với đầu tư công. Theo Thủ tướng, chúng ta muốn giảm tỉ lệ ICOR thì bên cạnh đẩy nhanh tiến độ thực hiện, rút ngắn quy trình triển khai thực hiện, còn phải giảm cả số lượng các dự án.

Thủ tướng thông tin, nhiệm kỳ vừa qua có khoảng 5.000 dự án đầu tư công trên toàn quốc, đã giảm rất mạnh so với các nhiệm kỳ trước, nhưng nhiệm kỳ này phải tiếp tục giảm tối thiểu 30% số dự án. Từ đó, tập trung các nguồn lực cho các dự án có tác động lan tỏa; giảm nghèo, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, các vùng khó khăn; đảm bảo quốc phòng, an ninh và các lĩnh vực như y tế, giáo dục và văn hóa.

Thủ tướng nêu rõ, đánh giá hiệu quả dự án không chỉ là hiệu quả kinh tế, mà là hiệu quả tổng thể về kinh tế - xã hội và các vấn đề liên quan đến bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng, mức độ cải thiện đời sống, an sinh xã hội mà nhân dân được thụ hưởng. Đồng thời, phải đánh giá hiệu quả đầu tư trong suốt cả vòng đời của dự án, từ việc lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện và vận hành, khai thác sau đầu tư.

Dự thảo cũng quy định rất rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia vào quá trình quyết định, thực hiện các dự án đầu tư công, như trách nhiệm của Chính phủ quy định về quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư; trách nhiệm của các bộ, cơ quan Trung ương ban hành, hướng dẫn các tiêu chí về đánh giá hiệu quả đầu tư thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách; thủ trưởng các đơn vị dự toán ngân sách phải thực hiện đánh giá hiệu quả đầu tư trong đề xuất phân bổ, quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước chi đầu tư công; cũng như quy định chủ chương trình, chủ đầu tư chịu trách nhiệm như thế nào. Đây là một điểm rất mới trong dự thảo Luật.

Đề cập lĩnh vực khoa học công nghệ với nhiều đặc thù, rất nhiều vấn đề mới xuất hiện, Thủ tướng đơn cử như đầu tư cho công nghệ sản phẩm chiến lược, đầu tư cho hạ tầng số và chuyển đổi số, số hóa đòi hỏi phải có sự thẩm định chắc chắn, kỹ lưỡng. Do đó, trách nhiệm phân bổ vẫn là cơ quan chịu trách nhiệm về tài chính, nhưng đồng thời cần quy định trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong thẩm định chung về mặt chuyên môn, đảm bảo đúng yêu cầu về phát triển khoa học công nghệ.

Mặt khác, Chính phủ cũng phải dựa vào các chuyên gia, các cơ quan có chuyên môn để giúp cho Chính phủ trong việc thẩm tra các nội dung chi. Thủ tướng cho biết, Chính phủ và các địa phương rất thận trọng trong việc đầu tư hạ tầng cho khoa học công nghệ và chuyển đổi số, trên cơ sở phải có thiết kế khung tổng thể đồng bộ; nếu không làm chắc chắn, kỹ lưỡng thì sẽ lãng phí.

Về đơn giản hóa quy trình, thủ tục, dự thảo Luật cũng sửa đổi các quy định về lập, phân bổ, giao vốn theo hướng tích hợp quy trình lập, phân bổ đầu tư phát triển và vốn chi thường xuyên trong kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán hàng năm; quy định những trường hợp nào không phải phê duyệt chủ trương đầu tư.

Đối với dự án nhóm C là số lượng dự án chiếm khoảng trên 60% tổng số dự án của giai đoạn, có quy mô nhỏ, thời gian đầu tư ngắn thì sẽ không thực hiện phê duyệt chủ trương đầu tư nhưng sẽ tích hợp một số nội dung vào bước phê duyệt chủ trương và bước phê duyệt quyết định đầu tư.

Đối với các dự án nhóm A, nhóm B, nhất là các dự án quan trọng quốc gia, quy mô vốn đầu tư lớn, thời gian thực hiện dài thì cần phải có bước phê duyệt chủ trương đầu tư như ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Thủ tướng nêu rõ, Chính phủ cũng sẽ tiếp tục rà soát để đơn giản hóa thủ tục hồ sơ, nâng cao công tác tổ chức thực hiện, nhưng quan trọng nhất là phải đảm bảo hiệu quả và mục tiêu của đầu tư. Đồng thời, tiếp tục chỉ đạo Bộ Tài chính để hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn có liên quan để có hiệu lực kịp thời, đồng bộ với dự thảo Luật.

Liên quan nội dung các đại biểu quan tâm về quy định chuyển nguồn hàng năm, Thủ tướng khẳng định việc này phải có quy định rất cụ thể để siết chặt kỷ luật, kỷ cương về tài chính ngân sách, tăng cường công khai minh bạch.

Về nội dung sửa đổi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Thủ tướng cho biết việc này nhằm thể chế hóa Nghị quyết 71, 72 của Bộ Chính trị, trong đó có nội dung miễn thuế thu nhập với doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh dịch vụ cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. "Số thu thuế thu nhập của các doanh nghiệp này không phải là con số lớn, nhưng việc miễn thuế có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều, tăng cường được chất lượng phục vụ cho người bệnh và học sinh", Thủ tướng phát biểu.

Về vấn đề thuế suất đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng, đất chậm đưa vào sử dụng, Thủ tướng tán thành ý kiến của các đại biểu Quốc hội. Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp chặt chẽ, rà soát để quy định về đất bỏ hoang, đất không đưa vào sử dụng sao cho rõ ràng, dễ áp dụng và khả thi trên thực tế; cũng như không chồng chéo về thuế suất, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Luật Đất đai.

Đối với dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng nêu vấn đề phân định hoạt động đấu thầu thực hiện theo Luật Đấu thầu và theo pháp luật khác có liên quan. Đây là vấn đề vướng mắc nhất, nhất là trong lĩnh vực y tế, khoa học công nghệ, năng lượng. Do đó, dự thảo Luật đã quy định rất rõ: Những hoạt động tiến hành đấu thầu bình thường, những hoạt động trong lĩnh vực chuyên ngành thì áp dụng theo pháp luật chuyên ngành.

Cùng với đó, trao quyền và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc quyết định các hoạt động đấu thầu, mua sắm đảm bảo công khai, minh bạch và hiệu quả. Dự thảo cũng làm rõ các hành vi bị cấm, thẩm quyền xử lý vi phạm và trách nhiệm của các bên trong hoạt động đấu thầu.

Thủ tướng cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng các quy định về đảm bảo cạnh tranh, mua sắm tập trung, nhất là trong lĩnh vực y tế; cũng như hoàn thiện các biện pháp trong trường hợp khẩn cấp vì sức khỏe của nhân dân, kể cả quy định về mua sắm trực tiếp cho các bệnh viện, cơ sở y tế; cũng như cho phép mua sắm trực tiếp để giảm khâu trung gian và tiết giảm chi phí trong một số lĩnh vực đặc thù.

Thủ tướng nhấn mạnh, Luật này cũng phải quy định những biện pháp để đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện cho các chủ dự án thực hiện, nhưng cũng phải quy định rất chặt chẽ; tránh hiện tượng "móc ngoặc", vi phạm, tiêu cực của các bên liên quan.

Mặt khác, Thủ tướng cho rằng, do các gói thầu rất đa dạng về tính chất, chủng loại trong các ngành, lĩnh vực, do đó không có một quy định pháp luật nào có thể điều chỉnh hết trên thực tiễn. Do đó, tinh thần là cố gắng cao nhất để dự thảo Luật điều chỉnh được những điểm then chốt nhất trong việc đấu thầu; đồng thời phải có các văn bản hướng dẫn dưới luật với những lĩnh vực đặc thù và liên tục nghiên cứu để điều chỉnh khi có vấn đề phát sinh. Mục tiêu là đạt hiệu quả cao nhất trong đấu thầu, đem lại lợi ích cho các dự án và phải kiểm soát được chi phí.

Thủ tướng nêu thực tế là qua đấu thầu, kinh phí tiết kiệm được thường rất thấp, nhưng chỉ định thầu lại có thể giảm ngay 5 - 10% giá gói thầu và thực hiện rất nhanh, đúng tiến độ.

"Nên cuối cùng vai trò của chủ dự án, của chủ đầu tư mới là người quyết định; trách nhiệm cuối cùng vẫn là con người. Người tổ chức thực hiện mà không trung thực, không khách quan, không vì lợi ích chung, thì đấu thầu vẫn có sai phạm, vi phạm, kể cả đấu thầu quốc tế", Thủ tướng nhấn mạnh.

Do đó, người đứng đầu Chính phủ cho rằng, phải linh hoạt trên thực tế và chọn lựa được những cán bộ trung thực, nghiêm túc vì lợi ích chung. Đồng thời, một trong những điểm quan trọng của dự thảo Luật này là cơ chế hậu kiểm và theo kết quả cuối cùng. "Đấu thầu hay không đấu thầu, cuối cùng kết quả là gói thầu đấy có đạt yêu cầu hay không, cả về chất lượng, cả về kinh tế", Thủ tướng nêu rõ.