Phân quyền mạnh mẽ, tối đa, toàn diện
Cùng với cả nước, thành phố Hà Nội đang nỗ lực triển khai đưa Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng vào cuộc sống. Phát biểu tại phiên họp tham vấn chuyên gia kinh tế, đầu tư về Luật Thủ đô, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, thành phố xác định ba trụ cột lớn về thể chế và định hướng phát triển gồm: Luật Thủ đô (sửa đổi); Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quy hoạch tổng thể Thủ đô.
Một góc Thủ đô Hà Nội nhìn từ trên cao. Ảnh: PN
Ba trụ cột này có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau, trong đó Luật Thủ đô (sửa đổi) giữ vai trò then chốt trong việc tạo lập cơ chế, chính sách và trao thẩm quyền cho Hà Nội để quản trị và phát triển. Hiện nay, thành phố đã hoàn thành báo cáo 1 năm thi hành Luật Thủ đô năm 2024, đề xuất các chính sách sửa đổi và tích cực phối hợp với Bộ Tư pháp triển khai xây dựng Luật.
Báo cáo tại cuộc họp thẩm định dự án Luật, ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp cho hay, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp 2013 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp. Ảnh: PV
Các cơ chế, chính sách phải có tính đặc thù, vượt trội; kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024; kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Tinh thần xuyên suốt là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của địa phương và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, từng bước giải quyết các “điểm nghẽn”, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 42 điều; có quy định mới, đặc thù, đột phá về cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô như khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia của Thủ đô; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.
Đồng thời khẳng định giá trị pháp lý của Luật Thủ đô là luật cơ bản, có tính chất đặc thù được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. Thành phố Hà Nội được lựa chọn áp dụng quy định của pháp luật thuận lợi cho phát triển Thủ đô ở các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác về cùng một vấn đề.
Bổ sung nguyên tắc về phân quyền cho chính quyền Thủ đô nhằm thể chế hóa chủ trương phân quyền mạnh mẽ, tối đa, toàn diện cho thành phố Hà Nội, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc và các lĩnh vực khác có liên quan đến chủ quyền và lợi ích quốc gia. Song song với đó là hoàn thiện các quy định để đảm bảo tổ chức thực hiện hiệu quả việc giám sát chặt chẽ, kiểm tra và trách nhiệm giải trình khi thực hiện các quy định của Luật.
Liên quan đến phát triển Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô, dự thảo Luật bổ sung cơ chế, chính sách đặc biệt để thu hút, sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính, đầu tư, tổ chức bộ máy, biên chế; mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho HĐND, UBND thành phố Hà Nội có quyền ban hành các quy định mới hoặc khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; các bộ và cơ quan ngang bộ để thực hiện thẩm quyền của chính quyền địa phương trong việc xây dựng và phát triển Thủ đô…
Bảo đảm tính khả thi, chủ động trong tổ chức thực hiện
Tại hội nghị tham vấn chính sách sửa Luật Thủ đô, TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, việc sửa Luật cần đặc biệt quan tâm đến bốn nguồn lực lớn, bao gồm: Nguồn vốn tín dụng ngân hàng; các loại trái phiếu như trái phiếu công trình, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu xanh; nguồn ngân sách cả Trung ương và địa phương; cùng với nguồn lực quốc tế.
Theo TS Cấn Văn Lực, việc thiết kế các cơ chế phù hợp để khai thác hiệu quả các nguồn lực này sẽ góp phần tạo dư địa tài chính lớn hơn cho Hà Nội trong đầu tư phát triển, nhất là đầu tư cho hạ tầng, môi trường và các lĩnh vực ưu tiên.
Còn theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, Hà Nội phải là nơi hội tụ tinh hoa; đồng thời, lưu ý về các cơ chế, chính sách để huy động và sử dụng tốt nhất nguồn lực con người, thu hút nhân tài, xây dựng chiến lược nhân lực cho Thủ đô.
Bộ Tư pháp họp thẩm định dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ảnh: PV
Qua thẩm định dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, cần xác định rõ Luật Thủ đô là đạo luật có tính chất đặc thù, do đó phải chấp nhận những quy định khác với pháp luật chung, nhưng phải được giới hạn chặt chẽ, có điều kiện cụ thể và bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật. Về phân quyền, cần trao thẩm quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền Hà Nội, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình đầy đủ, rõ ràng.
Bên cạnh đó, cần quy định rõ nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô và các nghị quyết của HĐND thành phố đối với những nội dung đã được phân quyền, bảo đảm tính khả thi, chủ động trong tổ chức thực hiện và phù hợp với chủ trương phân quyền của Quốc hội.
Chủ trì cuộc họp thẩm định dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhìn nhận, sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ dừng ở việc bổ sung, hoàn thiện các quy định hiện hành mà phải mở ra không gian thể chế mới, thuận lợi nhất để thu hút và huy động các nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực tài chính cho phát triển Thủ đô…
