Sau 40 năm đổi mới, TPHCM không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế mà còn ghi dấu quá trình hình thành và lớn mạnh của nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam. Ngược về quá khứ, những dòng đầu tiên trong chương mới về kinh tế thị trường của Việt Nam được viết vào năm 1986, khi kế hoạch Đổi mới nền kinh tế được thông qua. Các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam bắt đầu xuất hiện từ sau dấu mốc này và giai đoạn 1986 - 1997 có thể coi là thời kỳ khai sinh trong lịch sử doanh nghiệp tư nhân Việt Nam sau ngày giải phóng.
Tại TPHCM, từ năm 1983, Công ty Công tư Hợp doanh Xuất nhập khẩu Trực dụng Quận 5 ra đời với tên gọi Cholimex. Đây không chỉ là doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp đầu tiên tại TPHCM mà còn là mô hình công ty cổ phần đầu tiên với sự góp vốn của Nhà nước và tư nhân, mang tính thử nghiệm và đột phá của TPHCM sau ngày đất nước thống nhất.
Thương vụ xuất nhập khẩu đầu tiên của Cholimex theo phương thức hàng đổi hàng, khi 70 tấn đậu phộng được xuất sang Hồng Kông (Trung Quốc) đổi lại 10 tấn nhựa, 10 tấn sợi, 10 tấn bột ngọt và… 1 tấn phèn chua.
Trong suốt một thập niên đầu hoạt động, Cholimex đã góp phần giải quyết sự thiếu hụt vật tư, nguyên liệu, máy móc, thiết bị cho sản xuất công nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, đóng góp tích cực cho sự phát triển của TPHCM.
Sau cổ phần hóa vào năm 2016, Cholimex chuyển đổi thành Công ty CP Xuất nhập khẩu và Đầu tư Chợ Lớn, hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con với vốn điều lệ là 866 tỷ đồng. Từ sau giai đoạn này, công ty hoạt động ổn định, bắt đầu đẩy mạnh đầu tư phát triển, mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động.
Ngày 1/3/2017, cổ phiếu Cholimex giao dịch trên sàn UPCoM với mã CLX. Hiện nay, Cholimex giữ vai trò trung tâm đầu tư chiến lược, tạo thành một hệ sinh thái đa ngành gồm thực phẩm, dệt may, công nghiệp, dịch vụ, logistics với gần chục công ty con và công ty liên kết.
Tương tự, vào năm 1990, Luật Doanh nghiệp Tư nhân ra đời và ngày 15/4/1992, Hiến pháp Việt Nam được Quốc hội thông qua. Đây là đạo luật cơ bản chuyển đổi từ nền kinh tế Nhà nước và kinh tế tập thể sang nền kinh tế hàng hóa thị trường với nhiều thành phần. Chỉ ít tháng sau đó, vào ngày 18/9/1992, Công ty TNHH Thành Nhơn - tiền thân của NovaGroup - một trong số rất ít doanh nghiệp tư nhân đầu tiên đã được thành lập.
Từ buổi đầu sản xuất kinh doanh, NovaGroup đã hợp tác với các đối tác đưa công nghệ vào Việt Nam giúp phát triển thị trường thuốc thú y nội địa, giúp chuyển đổi từ nhập khẩu sang xuất khẩu.
Tương tự như Cholimex tích lũy dòng tiền từ sản xuất kinh doanh truyền thống để tạo nền tảng vững chắc trước khi mở rộng sang các mảng kinh doanh khác, mảng thuốc thú y và thủy sản chính là “cỗ máy in tiền” ổn định suốt giai đoạn thập niên 1990 - 2000 giúp NovaGroup tích lũy nguồn vốn ban đầu để thâu tóm các quỹ đất đắc địa và trở thành doanh nghiệp bất động sản lớn nhất TPHCM.
Biti’s và Kinh Đô cũng khởi nghiệp trong giai đoạn đầu mở cửa đất nước và cho đến giờ vẫn là các doanh nghiệp mạnh. Biti’s khởi đầu là một tổ hợp sản xuất dép cao su với khoảng 20 công nhân, trong khi Kinh Đô là một cơ sở bánh mì với khoảng 70 người.
Khi đó, phần lớn việc điều hành doanh nghiệp lúc này mang màu sắc gia đình. Kinh Đô mang đậm dấu ấn của gia đình ông Trần Kim Thành và Trần Lệ Nguyên, còn Biti’s có thể coi là con đẻ của gia đình ông Vưu Khải Thành.
Sau khi có bề dày lịch sử phát triển đủ để tích lũy vốn hoặc có nguồn tài trợ từ bên ngoài, họ bắt đầu bứt phá. Kinh Đô từ năm 1993, đã nhập dây chuyền sản xuất bánh snack công nghệ Nhật Bản trị giá trên 750.000 USD, tương đương hơn 1.000 cây vàng vào thời điểm đó.
Trong khi đó, năm 1991, Biti’s đã thành lập Công ty Liên doanh Sơn Quán giữa Hợp tác xã Cao su Bình Tiên với Công ty SunKuan Đài Loan để sản xuất hài, dép xuất khẩu. Khi đó, Công ty Liên doanh Sơn Quán là công ty liên doanh đầu tiên giữa một đơn vị kinh tế tư nhân Việt Nam với một công ty nước ngoài.
Tập đoàn Vạn Thịnh Phát được thành lập vào ngày 19/6/1992 - khi Việt Nam bắt đầu mở cửa thị trường và khuyến khích kinh tế tư nhân. Trong dòng chảy phát triển kinh tế và đô thị của TPHCM, Tập đoàn Vạn Thịnh Phát cùng hai nhà sáng lập - bà Trương Mỹ Lan và ông Eric Chu Nap Kee - đã để lại những dấu ấn đậm nét thông qua chuỗi công trình biểu tượng và các dự án quy mô lớn. Nhưng từ những năm 1980, trước khi Luật Doanh nghiệp ra đời với cơ chế thông thoáng hơn, bà Trương Mỹ Lan đã là nữ thương nhân có tiếng ở miền Nam. Công trình đầu tiên của Vạn Thịnh Phát là cải tạo khu vực đường Hàm Nghi vào năm 1989 khi chuyển đổi khu vực chợ buôn bán thú nuôi nhếch nhác trước năm 1975 thành một khu thương mại tập trung sầm uất.
Bước ngoặt mang tính quyết định đối với quy mô và tầm vóc của Tập đoàn Vạn Thịnh Phát diễn ra vào năm 1991. Đó là thời điểm bà Trương Mỹ Lan gặp ông Eric Chu Nap Kee - một doanh nhân quốc tịch Hồng Kông (Trung Quốc), khi ông đang xúc tiến đưa các doanh nghiệp lớn của Đức vào Việt Nam tìm kiếm cơ hội đầu tư.
Sau khi kết hôn, ông Eric Chu Nap Kee quyết định chọn Việt Nam làm quê hương thứ hai. Sự kết hợp này không chỉ mở ra nguồn lực đầu tư mới mà còn đánh dấu giai đoạn hai vợ chồng song hành cùng quản trị, định hướng chiến lược cho các công trình bất động sản và thương mại dịch vụ quy mô lớn và độc nhất vô nhị tại khu vực trung tâm TPHCM.
Windsor Plaza là khách sạn 100% vốn tư nhân đầu tiên được xếp hạng 5 sao, nơi được chọn làm địa điểm phục vụ các đại biểu tham dự Hội nghị Bộ trưởng Thương mại APEC trong khuôn khổ Năm APEC Việt Nam 2006 - năm đầu tiên Việt Nam đăng cai tổ chức APEC.
Sherwood Residence khu căn hộ dịch vụ 5 sao tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên của Việt Nam được khởi công xây dựng vào năm 2005 và hoàn thành vào năm 2007 với quy mô 21 tầng cùng 240 căn hộ cao cấp, dự án đã đáp ứng kịp thời nhu cầu lưu trú hạng sang trong bối cảnh thị trường du lịch và bất động sản cao cấp của thành phố bắt đầu bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ.
Khách sạn The Reverie Saigon khai trương năm 2015 được mệnh danh là khách sạn 6 sao duy nhất tại TPHCM cũng là khách sạn duy nhất đạt tiêu chuẩn này do một đơn vị tư nhân quản lý hoàn toàn, không thuộc bất kỳ hệ thống quản lý khách sạn quốc tế nào. Đây được xem là biểu tượng của sự xa hoa bậc nhất và là khách sạn duy nhất tại Việt Nam vinh dự gia nhập mạng lưới danh tiếng toàn cầu “The Leading Hotels of the World”. Cho đến nay The Reverie vẫn được xem là lựa chọn của giới siêu giàu khi đến TPHCM.
Sự phát triển của Vạn Thịnh Phát diễn ra cùng với quá trình thay đổi diện mạo đô thị TPHCM. Dấu ấn đồng hành của Tập đoàn Vạn Thịnh Phát cùng Đường hoa Nguyễn Huệ trong hơn hai thập kỷ không chỉ dừng lại ở vai trò của một nhà tài trợ thương mại đơn thuần, mà đã trở thành một phần gắn liền với quá trình định hình di sản văn hóa đô thị mỗi dịp Tết đến, Xuân về.
Từ những ngày Tết Giáp Thân 2004 đến mùa Xuân Nhâm Dần 2022, công trình văn hóa quy mô lớn liên tục được nâng cấp về quy mô, chất liệu nghệ thuật, công nghệ chiếu sáng và thông điệp linh vật, trở thành điểm đến “phải ghé” của hàng triệu lượt người dân và trở thành biểu tượng văn hóa - du lịch đặc trưng nhất của TPHCM mỗi dịp Tết cổ truyền.
Tập đoàn Vạn Thịnh Phát tài trợ cùng Đường hoa Nguyễn Huệ trong hơn hai thập kỷ trở thành biểu tượng văn hóa - du lịch đặc trưng nhất của TPHCM mỗi dịp Tết cổ truyền.
Ngược dòng về quá khứ, trước khi TPHCM đẩy mạnh các chương trình chiến lược về chỉnh trang đô thị theo các quy hoạch đa cực hiện nay, Tập đoàn Vạn Thịnh Phát đã từng ghi dấu ấn sớm trong việc xã hội hóa hạ tầng công viên, không gian sinh hoạt cộng đồng tại khu vực trung tâm và các quận nội thành cũ.
Cụ thể, từ năm 2007, khi khu vực quận 5, quận 10 và các quận trung tâm chịu áp lực đô thị hóa cao, thiếu hụt không gian sinh hoạt ngoài trời cho người dân, Vạn Thịnh Phát đã tài trợ nguồn lực tài chính lớn để xây dựng, nâng cấp nhiều công viên và mảng xanh dải phân cách. Điển hình, công viên Văn Lang từng là điểm nóng về trật tự đô thị và xuống cấp về hạ tầng. Tập đoàn Vạn Thịnh Phát đã đầu tư chi phí đầu tư gần 100 tỷ đồng xây dựng mới toàn diện từ hệ thống chiếu sáng, nhạc nước, cảnh quan cây xanh, lát lại toàn bộ sàn đi bộ, khu vui chơi và công viên này đã thành một không gian sinh hoạt văn hóa - thể thao hiện đại, sạch đẹp bậc nhất khu vực Chợ Lớn.
Sau năm 1975, Bệnh viện An Bình là bệnh viện đa khoa công lập hạng hai trực thuộc Sở Y tế TPHCM với diện tích hơn 15.000 m2, gồm 23 chuyên khoa, 10 khoa chức năng và 700 nhân viên cán bộ y tế, tiếp nhận hơn 2.000 lượt khám bệnh mỗi ngày. Dần dà theo thời gian, cơ sở vật chất của bệnh viện ngày càng xuống cấp, Vạn Thịnh Phát đã tài trợ vô điều kiện không hoàn lại để cải tạo xây dựng Bệnh viện An Bình giai đoạn I, với số tiền gần 452 tỷ đồng.
Vạn Thịnh Phát đã tài trợ vô điều kiện không hoàn lại để cải tạo xây dựng Bệnh viện An Bình giai đoạn I, với số tiền gần 452 tỷ đồng.
Nhìn một cách toàn diện, Tập đoàn Vạn Thịnh Phát cùng hai nhà sáng lập đã để lại những dấu ấn đậm nét và khác biệt trong tiến trình phát triển kinh tế, đô thị của TPHCM. Từ việc tiên phong kiến tạo các công trình thương mại dịch vụ 5 sao, 6 sao đẳng cấp tại khu lõi trung tâm đến việc tài trợ nguồn lực hàng ngàn tỷ đồng cho y tế, công viên và lễ hội văn hóa Đường hoa Nguyễn Huệ, Vạn Thịnh Phát khẳng định mình là một trong những mảnh ghép quan trọng, góp phần định hình diện mạo đô thị hiện đại và đời sống tinh thần của người dân TPHCM. Những công trình và hoạt động tài trợ này đã và đang đóng vai trò là một phần hạ tầng vật chất lẫn di sản văn hóa tinh thần, ghi dấu sự hiện diện rõ nét của Vạn Thịnh Phát trong suốt giai đoạn mở cửa và phát triển của TPHCM.
Từ những chuyến hàng đổi hàng thô sơ thời bao cấp đến những công trình kiến tạo hình hài đô thị, bản lĩnh “dám nghĩ, dám làm” của khối kinh tế tư nhân TPHCM đã vượt qua giới hạn của một thời kỳ lịch sử và để lại di sản vô giá về tinh thần dấn thân, sẵn sàng đối mặt với mọi sóng gió, trở thành trụ cột vững chắc cho khát vọng phát triển của kinh tế Thành phố trong kỷ nguyên vươn mình mới.
