“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027

Ngày 15/11/1998, tại thủ đô Kuala Lumpur (Malaysia), Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), nhân Hội nghị liên Bộ trưởng Ngoại giao - Kinh tế APEC lần thứ 10.

Sự kiện đánh dấu một bước tiến quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, mở ra cơ hội để đất nước tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác kinh tế khu vực, mở rộng quan hệ đối ngoại và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

Gần ba thập kỷ sau dấu mốc ấy, Việt Nam đã hai lần đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC vào các năm 2006 và 2017, đồng thời chuẩn bị đăng cai lần thứ ba vào năm 2027, với tâm điểm là Phú Quốc (An Giang).

Mỗi dấu mốc đều gắn với một bước chuyển trong tiến trình hội nhập và phát triển của đất nước. Nhìn lại chặng đường ấy cũng là nhìn lại cách Việt Nam từng bước đi từ hội nhập để phát triển đến chủ động đóng góp, cùng các nền kinh tế thành viên kiến tạo tương lai hợp tác của khu vực.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 1.

Ra đời năm 1989 theo sáng kiến của Australia, APEC được hình thành vào cuối giai đoạn Chiến tranh Lạnh khi các nền kinh tế ở châu Á - Thái Bình Dương ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, dòng chảy thương mại và đầu tư xuyên biên giới gia tăng, trong khi xu hướng hình thành các khối liên kết kinh tế khu vực ngày càng rõ nét.

Với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, thịnh vượng chung và hợp tác kinh tế trong khu vực, APEC lựa chọn cách tiếp cận tương đối linh hoạt, dựa trên đối thoại, đồng thuận và các cam kết tự nguyện. Khác với những hiệp định thương mại có tính ràng buộc pháp lý, diễn đàn này tạo không gian để các nền kinh tế có trình độ phát triển, thể chế và lợi ích khác nhau cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại và đầu tư.

Trong quá trình phát triển, APEC đã trở thành một cơ chế hợp tác quan trọng, quy tụ những nền kinh tế hàng đầu như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Canada cùng nhiều nền kinh tế năng động của Đông Nam Á và Mỹ Latinh.

Đối với Việt Nam, quyết định gia nhập APEC diễn ra trong bối cảnh rộng hơn của công cuộc Đổi mới và quá trình triển khai đường lối đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế.

Đề cập đến lý do Việt Nam quyết định gia nhập APEC, cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan từng nhấn mạnh, triết lý đối ngoại của Việt Nam là luôn coi mình là một bộ phận của thế giới, sẵn sàng thực hiện chính sách mở cửa và gia nhập các tổ chức kinh tế quốc tế. Theo ông, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ sớm đã xác định tinh thần đối ngoại rộng mở, coi các nước châu Á là anh em, các nước lớn là bạn bè. Đây là triết lý cơ bản để Việt Nam hội nhập quốc tế và tham gia APEC.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 2.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm (màn hình) phát biểu tại Hội nghị liên Bộ trưởng Ngoại giao - Kinh tế APEC lần thứ 10 ngày 14/11/1998, tại thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia (Ảnh: TTXVN).

Sau hơn một thập kỷ thực hiện Đổi mới (từ Đại hội VI năm 1986), nền kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến quan trọng. Từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, Việt Nam từng bước chuyển sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế khá cao, bình quân khoảng 8%. Tuy nhiên để thực sự phát triển, thị trường trong nước là chưa đủ. Yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn này là mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại và từng bước tham gia vào dòng chảy thương mại toàn cầu.

Những năm 1995 - 1996, Việt Nam gia nhập ASEAN, tham gia sáng lập Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM), bình thường hóa quan hệ với Mỹ và thiết lập quan hệ ngoại giao với nhiều đối tác quan trọng. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam tham gia một "sân chơi" rộng lớn hơn – APEC.

Là cơ chế hợp tác kinh tế hàng đầu tại châu Á – Thái Bình Dương, quy tụ nhiều nền kinh tế hàng đầu thế giới và phần lớn các đối tác kinh tế quan trọng nhất của Việt Nam, APEC là kênh quan trọng để Việt Nam thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư với các đối tác trong khu vực; tiếp cận kinh nghiệm quản trị, cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước làm quen với những chuẩn mực hợp tác kinh tế quốc tế.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 3.

Quan trọng hơn, APEC tạo ra một không gian để Việt Nam tham gia đối thoại, trao đổi và đóng góp vào quá trình xây dựng và định hình môi trường kinh tế khu vực, qua đó tạo dựng nền tảng thuận lợi hơn cho công cuộc phát triển đất nước.

Đặc biệt, việc tham gia APEC góp phần tạo tiền đề để Việt Nam tiếp tục mở rộng hội nhập, gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) năm 2007, tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và ngày càng gắn kết sâu hơn với nền kinh tế toàn cầu.

APEC cũng là diễn đàn giúp Việt Nam nâng cao vị thế quốc tế, tăng cường quan hệ với các đối tác lớn, thúc đẩy lòng tin, mở rộng đối thoại và tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với các mục tiêu phát triển của mình.

Có thể nói, nếu việc gia nhập ASEAN năm 1995 đánh dấu bước hội nhập sâu hơn của Việt Nam vào khu vực Đông Nam Á, thì việc tham gia APEC năm 1998 tiếp tục mở rộng không gian hợp tác ra toàn bộ khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 4.

Gần ba thập kỷ tham gia APEC, Việt Nam luôn được đánh giá là thành viên đóng góp tích cực, có trách nhiệm và hiệu quả vào việc hiện thực hóa các mục tiêu của APEC.

Dấu ấn của Việt Nam không chỉ nằm ở việc duy trì sự hiện diện thường xuyên trong các hoạt động của diễn đàn, mà còn thể hiện ở khả năng chủ động đề xuất sáng kiến, thúc đẩy hợp tác và đảm nhận những trọng trách chung.

Đặc biệt, việc hai lần đăng cai APEC vào các năm 2006 và 2017 là những dấu mốc nổi bật, phản ánh sự trưởng thành về năng lực tổ chức, điều phối và vị thế của Việt Nam trong cơ chế hợp tác này.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 5.

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết chụp ảnh cùng các nhà lãnh đạo trong trang phục áo dài truyền thống của Việt Nam, tại Hội nghị APEC 2006 ở thủ đô Hà Nội.

Năm 2006, chỉ tám năm sau khi gia nhập, Việt Nam lần đầu tiên đảm nhận vai trò chủ nhà APEC. Đây là thời điểm đất nước đang đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, chuẩn bị gia nhập WTO và cần tạo dựng hình ảnh một nền kinh tế năng động, có trách nhiệm, sẵn sàng tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác toàn cầu.

Với chủ đề "Hướng tới một cộng đồng năng động vì phát triển bền vững và thịnh vượng", APEC 2006 tập trung thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư, đồng thời tăng cường hợp tác nhằm bảo đảm môi trường phát triển ổn định, an toàn và bền vững trong khu vực.

Việc tổ chức thành công hơn 100 hoạt động lớn nhỏ trong khuôn khổ Năm APEC 2006, với đỉnh cao Tuần lễ cấp cao APEC ở thủ đô Hà Nội tháng 11/2006, khẳng định năng lực tổ chức, điều phối của Việt Nam. Hội nghị thông qua Tuyên bố Hà Nội và Kế hoạch hành động Hà Nội nhằm triển khai Lộ trình Busan hướng tới các Mục tiêu Bogor về tự do hóa thương mại và đầu tư.

Đặc biệt, lần đầu tiên lãnh đạo các nền kinh tế APEC đã xác định triển vọng hướng tới hình thành Khu vực thương mại tự do châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP). Đây là quyết sách quan trọng, đặt nền móng cho tầm nhìn chiến lược về liên kết kinh tế toàn khu vực. Hiện FTAAP vẫn tiếp tục được xác định là một trong những định hướng của khu vực trong thời gian tới.

APEC 2006 không chỉ là phép thử đối với năng lực tổ chức một sự kiện quốc tế quy mô lớn, mà còn là dịp để Việt Nam quảng bá hình ảnh đất nước, môi trường đầu tư và chính sách hội nhập tới cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư và lãnh đạo các nền kinh tế thành viên.

Mười một năm sau, năm 2017, Việt Nam lần thứ hai đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC. Nếu năm 2006 gắn với dấu mốc Việt Nam đang chuẩn bị bước vào một giai đoạn hội nhập sâu rộng hơn, thì APEC 2017 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đã có thêm nhiều kinh nghiệm, vị thế và năng lực tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế.

Với chủ đề "Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung", Năm APEC 2017 đặt trọng tâm vào thúc đẩy tăng trưởng sáng tạo, bao trùm và bền vững; tạo động lực mới cho liên kết kinh tế khu vực; nâng cao năng lực của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững trước biến đổi khí hậu.

Với gần 250 sự kiện được tổ chức xuyên suốt năm 2017, Việt Nam đã tạo nên một chương trình nghị sự đa dạng, bao quát nhiều lĩnh vực hợp tác, trong đó điểm nhấn là Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 25 diễn ra tại thành phố Đà Nẵng.

Tại đây, Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 25 đã thông qua Tuyên bố Đà Nẵng, khẳng định quyết tâm thúc đẩy những hành động mạnh mẽ và bền bỉ hơn nhằm tạo động lực mới cho hợp tác APEC.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027Đóng góp nổi bật của Việt Nam tại Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 33

Đáng chú ý, bên cạnh các định hướng về tăng trưởng sáng tạo, bao trùm và hội nhập kinh tế, hội nghị đã thông qua Chương trình hành động APEC về thúc đẩy bao trùm kinh tế, tài chính và xã hội; Khung APEC về phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số. Đây là những nội dung cho thấy nỗ lực của Việt Nam trong việc thúc đẩy diễn đàn không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế thuần túy, mà còn quan tâm đến chất lượng tăng trưởng, cơ hội tiếp cận và khả năng thích ứng của người dân, doanh nghiệp.

Nếu APEC 2006 góp phần khẳng định hình ảnh một Việt Nam đang mở cửa và sẵn sàng hội nhập, thì APEC 2017 cho thấy một Việt Nam phát triển năng động, có đủ khả năng tham gia điều phối, thúc đẩy đồng thuận và đóng góp vào những vấn đề mới của khu vực.

Hai lần đăng cai APEC, có thể thấy đóng góp của Việt Nam không dừng ở vai trò nước chủ nhà tổ chức thành công các sự kiện, mà còn thể hiện ở trách nhiệm cùng các thành viên duy trì, củng cố và thúc đẩy tiến trình hợp tác khu vực. Qua đó, Việt Nam góp phần tăng cường liên kết kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, giữ vững vai trò động lực của khu vực đối với tăng trưởng và liên kết kinh tế toàn cầu.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 6.

Nhìn lại hành trình gần ba thập kỷ, có thể thấy đóng góp của Việt Nam cho APEC ngày càng được mở rộng cả về phạm vi và chiều sâu. Việt Nam không chỉ tham gia thực hiện các chương trình hợp tác mà còn chủ động đề xuất, thúc đẩy những sáng kiến phù hợp với lợi ích chung; không chỉ tiếp nhận kinh nghiệm từ các nền kinh tế thành viên mà còn chia sẻ kinh nghiệm phát triển, cải cách và hội nhập của chính mình.

Từ một thành viên mới gia nhập, Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò là đối tác chủ động, có trách nhiệm và có khả năng đóng góp vào định hướng hợp tác chung của khu vực.

Hành trình ấy sẽ tiếp tục được nối dài khi năm 2027, Việt Nam lần thứ ba đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC. Đây không chỉ là dịp để Việt Nam khẳng định những thành quả đã đạt được sau gần ba thập kỷ hội nhập, mà còn là cơ hội thể hiện tư duy, tầm nhìn và bản lĩnh đối ngoại trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 7.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.

Phát biểu khi tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi gắm một thông điệp giàu ý nghĩa về tinh thần hợp tác của diễn đàn: "Sự vĩ đại của Thái Bình Dương chính là năng lực dung nạp và hòa quyện vạn dòng chảy". Từ hình ảnh 21 nền kinh tế với những bối cảnh, lợi ích và bản sắc riêng cùng hội tụ trong một không gian hợp tác chung, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh giá trị của sự đồng lòng, tôn trọng khác biệt và cùng hướng tới tương lai chung của khu vực.

Trên tinh thần đó, Việt Nam đề xuất chủ đề Năm APEC 2027 là "Cùng kiến tạo một kỷ nguyên mới tự cường, đổi mới sáng tạo và thịnh vượng chung", cùng ba ưu tiên lớn về nâng cao năng suất kinh tế, thúc đẩy thương mại và đầu tư khu vực, nâng cao tính tự cường, năng động của nền kinh tế và chất lượng đời sống người dân. Những định hướng này không chỉ thể hiện tầm nhìn của Việt Nam đối với tương lai APEC mà còn cho thấy mong muốn đưa những vấn đề thiết thực của khu vực trở thành trọng tâm nghị trình hợp tác.

Theo kế hoạch, Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 dự kiến diễn ra vào tháng 12 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Trong bối cảnh khu vực và thế giới đang trải qua những chuyển biến sâu sắc, sự kiện lần này mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động đối ngoại quy mô lớn. Đây là cơ hội để Việt Nam cùng các nền kinh tế thành viên định hình những ưu tiên hợp tác mới, thúc đẩy các động lực tăng trưởng và tìm kiếm tiếng nói chung trước những thách thức đang ngày càng đan xen.

Thực tế, bối cảnh quốc tế hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề mới đối với hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương.Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xu hướng bảo hộ thương mại, sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng, những bất ổn địa chính trị và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng đang tác động trực tiếp đến môi trường kinh doanh, đầu tư và thương mại toàn cầu.

Cùng với đó, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, an ninh năng lượng và an ninh lương thực ngày càng trở thành những vấn đề có tính chiến lược đối với các nền kinh tế.

Trong bối cảnh ấy, APEC vẫn có vai trò quan trọng như một không gian đối thoại, thúc đẩy hợp tác và tìm kiếm tiếng nói chung giữa các nền kinh tế có lợi ích, trình độ phát triển và cách tiếp cận khác nhau.

Đối với Việt Nam, đăng cai APEC 2027 là dịp để thể hiện vai trò chủ động, trách nhiệm trong việc duy trì đối thoại, củng cố lòng tin và thúc đẩy hợp tác đa phương. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam đưa những ưu tiên phát triển của mình gắn với các vấn đề chung của khu vực, qua đó mở rộng không gian đối ngoại và tăng cường quan hệ với các đối tác chiến lược, đối tác kinh tế quan trọng.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 8.

Nhìn lại hành trình từ năm 1998 đến năm 2027, có thể thấy mỗi lần Việt Nam tham gia sâu hơn vào APEC đều gắn với một bước chuyển trong tiến trình phát triển và hội nhập của đất nước. Nếu năm 1998 là dấu mốc mở rộng cánh cửa hội nhập, năm 2006 và 2017 là những lần khẳng định năng lực, vai trò và trách nhiệm của một thành viên chủ động, thì năm 2027 sẽ là cơ hội để Việt Nam thể hiện một tầm vóc mới trong hợp tác khu vực và nâng tầm đối ngoại đa phương.

Từ Kuala Lumpur năm 1998 đến Hà Nội năm 2006, Đà Nẵng năm 2017 và Phú Quốc năm 2027 là một hành trình gần ba thập kỷ, trong đó vị thế của Việt Nam không ngừng được bồi đắp bằng những nỗ lực hội nhập, đóng góp và phát triển.

APEC 2027 vì thế không chỉ là câu chuyện về một sự kiện đối ngoại được tổ chức tại Đảo Ngọc Phú Quốc. Đó còn là cơ hội để đất nước nhìn lại chặng đường đã qua, khẳng định bản lĩnh hội nhập và chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho một giai đoạn phát triển mới.

Giá trị lớn nhất của APEC 2027 sẽ không chỉ nằm ở những ngày hội nghị diễn ra tại Phú Quốc, mà ở những động lực hợp tác, cải cách và phát triển được khơi mở từ sự kiện ấy; ở khả năng chuyển hóa vị thế đối ngoại thành lợi thế kinh tế, chuyển những kết nối quốc tế thành nguồn lực phát triển và biến những cam kết hôm nay thành thành quả lâu dài cho ngày mai.

“Mối lương duyên” Việt Nam – APEC và dấu mốc Phú Quốc 2027- Ảnh 9.

THỰC HIỆN: MẠNH QUỐC - HÀ MY - PHI YẾN

NGUOIDUATIN.VN | Chủ nhật, 22/11/2026 | 15:15