Hành trình làm chủ, xây dựng loạt công trình thế kỷ của kỹ sư Việt

Học nghề từ cầu Mỹ Thuận, hầm Hải Vân, kỹ sư Việt đã tự tay làm nên Mỹ Thuận 2, Rạch Miễu 2, hầm Đèo Cả hay tòa tháp Landmark 81.

Những cây cầu dây văng vượt sông, đường hầm xuyên núi, tòa nhà siêu cao tầng hay tổ hợp công nghiệp hàng trăm nghìn m² đang cho thấy một thế hệ kỹ sư Việt đủ sức đảm nhận những bài toán xây dựng ngày càng khó, từ thiết kế, thi công đến làm chủ các giải pháp kỹ thuật hiện đại.

Kỹ sư Việt Nam đang đóng góp trí tuệ, sáng tạo vào những công trình thế kỷ. (Ảnh: B.L)

Hành trình làm chủ công nghệ cầu dây văng

Nhiều thập kỷ qua, ngành xây dựng Việt Nam trưởng thành dần qua quá trình tiếp nhận công nghệ, thiết bị và kinh nghiệm quản lý từ những nền xây dựng phát triển. Những cây cầu lớn như Thăng Long hay Mỹ Thuận đã tạo cơ hội để kỹ sư Việt tiếp cận phương pháp thiết kế, vật liệu và công nghệ thi công hiện đại.

Nhưng ở giai đoạn đầu, phần thiết kế và thi công chính tại nhiều công trình lớn vẫn do nhà thầu, tư vấn nước ngoài đảm nhiệm. Người Việt chủ yếu làm nhà thầu phụ, giám sát hoặc thực hiện một số phần việc kỹ thuật.

Bước ngoặt đến từ những dự án hạ tầng dùng vốn quốc tế. Người Việt học một cách nghiêm túc và sớm làm chủ. Sự thay đổi ấy nhìn thấy được qua hàng loạt công trình hai thập kỷ qua, trong đó cầu Mỹ Thuận 2, Rạch Miễu 2, Phước An hay Đại Ngãi 1 cho thấy năng lực của kỹ sư Việt với những kết cấu cầu lớn, đặc biệt là cầu dây văng vượt sông.

Câu chuyện cầu dây văng cho thấy rõ nhất quá trình trưởng thành ấy. Cầu Mỹ Thuận hoàn thành năm 2000 với thiết kế, giám sát và thi công chính của đội ngũ Australia; phía Việt Nam khi đó chủ yếu là nhà thầu phụ. Nhưng chỉ vài năm sau, cầu Rạch Miễu trở thành một dấu mốc khác.

Tháng 4/2002, cầu Rạch Miễu khởi công - cây cầu dây văng đầu tiên do người Việt tự thiết kế và tổng thầu xây dựng bằng vốn trong nước. Dù khâu phức tạp nhất là lắp cáp dây văng vẫn có chuyên gia Thụy Sĩ tham gia, đội ngũ kỹ sư trong nước đã lần đầu tiếp cận tương đối đầy đủ công nghệ xây dựng cầu dây văng.

Năng lực ấy tiếp tục được tích lũy, và cầu Mỹ Thuận 2 là ví dụ rõ nhất. Dự án hơn 5.000 tỷ đồng nằm trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông, nối hai bờ sông Tiền giữa Đồng Tháp (Tiền Giang cũ) và Vĩnh Long, với nhịp chính dây văng dài tới 350 m.

Cầu Mỹ Thuận 2 có kỹ thuật xây dựng phức tạp, khối lượng công việc đồ sộ. (Ảnh: Đ.H)

Trungnam E&C tham gia với vai trò nhà thầu đứng đầu liên danh tại các gói xây dựng phần cầu chính, với giá trị khoảng 1.110 tỷ đồng.

Nhưng giá trị của Mỹ Thuận 2 không chỉ nằm ở quy mô vốn. Đây là cầu dây văng đầu tiên Việt Nam tự lập dự án, thiết kế, thi công toàn bộ, kể cả khâu căng cáp.

Theo Ban Quản lý dự án 7 - chủ đầu tư cầu Mỹ Thuận 2, dự án hoàn toàn do kỹ sư Việt đảm nhận việc thiết kế, thi công. Những bài toán khó nhất của cầu dây văng như tính toán biến dạng, kiểm soát cao độ, căng cáp, hợp long, kiểm soát tải trọng và tổ chức thi công đều do đội ngũ trong nước trực tiếp đảm nhiệm.

Các kỹ sư phải liên tục đo đạc, nhập dữ liệu và tính toán để cấp thông số cho công trường. Mỗi đốt dầm được kiểm soát chặt chẽ suốt quá trình thi công. Kỹ sư Việt không còn chỉ thi công theo công nghệ được chuyển giao, mà đã đủ năng lực kiểm soát toàn bộ chuỗi kỹ thuật của công trình.

Ba nấc thang của cầu dây văng Việt

• Mỹ Thuận (năm 2000): Australia thiết kế, giám sát, thi công chính; phía Việt Nam chủ yếu làm nhà thầu phụ.

• Rạch Miễu (khởi công tháng 4/2002): người Việt tự thiết kế, tổng thầu bằng vốn trong nước; khâu lắp cáp còn có chuyên gia Thụy Sĩ.

• Mỹ Thuận 2 (nhịp chính dài 350 m): Việt Nam tự lập dự án, thiết kế, thi công toàn bộ, kể cả khâu căng cáp.

Sau Mỹ Thuận 2, cầu Rạch Miễu 2 tiếp tục cho thấy năng lực của nhà thầu Việt với cầu dây văng quy mô lớn: nhịp dây văng lớn nhất 270 m, trụ tháp cao 116,5 m, cọc khoan nhồi đường kính tới 2 m. Đằng sau một nhịp cầu là cả loạt bài toán về địa chất, thủy văn, tải trọng, kết cấu, biến dạng, vật liệu và trình tự thi công.

Cầu Rạch Miễu 2 - công trình do kỹ sư Việt làm chủ công nghệ. (Ảnh: N.P)

Từ Hải Vân đến Đèo Cả: làm chủ công nghệ xuyên núi

Nếu những cây cầu dây văng ghi dấu cuộc chuyển vai trên sông, thì từ Hải Vân đến Đèo Cả là hành trình tương tự trong lòng núi.

Hầm Hải Vân khởi công năm 2000 là một trong những công trình đầu tiên đưa kỹ sư Việt tiếp cận sâu công nghệ đào hầm NATM của Áo - phương pháp dùng lớp chống đỡ bám sát khối đá, giúp kiểm soát biến dạng và thích ứng với nhiều điều kiện địa chất khác nhau.

Từ nền tảng đó, kỹ sư trong nước đi tiếp sang hầm Đèo Cả, Cù Mông, Hải Vân 2 và nhiều hầm trên cao tốc Bắc - Nam. Công nghệ NATM được đội ngũ kỹ sư trong nước cải tiến, phát triển thành công nghệ “hệ Đèo Cả” để áp dụng vào các công trình.

Hầm Đèo Cả. (Ảnh: Minh Anh)

Hầm Đèo Cả là dự án có tính bước ngoặt. Mức đầu tư ban đầu 15.603 tỷ đồng, trong quá trình triển khai được tối ưu thiết kế, hướng tuyến và giải pháp kỹ thuật, tiết giảm đáng kể chi phí. Quan trọng hơn, đội ngũ kỹ sư Việt đã trực tiếp đảm nhận phần lớn công việc thi công.

Các mũi thi công phía Nam hầm Đèo Cả đạt tốc độ đào khoảng 150-160 m/tháng, có thời điểm lên tới 176 m/tháng tại hầm phía Tây - kỷ lục của dự án. Trong khi đó, tốc độ khoảng 150 m/mũi/tháng đã tương đương tiêu chuẩn quốc tế.

Năng lực vì thế không chỉ đo bằng số công trình đã hoàn thành, mà bằng năng suất, chất lượng, độ chính xác và an toàn trên từng mét hầm.

Điểm mấu chốt nằm ở khả năng điều chỉnh giải pháp theo địa chất thực tế. Đó cũng là khác biệt giữa “biết sử dụng công nghệ” và “làm chủ công nghệ”.

Một kỹ sư có thể vận hành thiết bị đào hầm hiện đại theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Nhưng để làm chủ công nghệ, đội ngũ kỹ thuật phải hiểu địa chất, biết chọn phương án chống đỡ, xác định trình tự đào, kiểm soát biến dạng, xử lý nước ngầm và ra quyết định khi điều kiện thực tế khác với thiết kế ban đầu.

Chính quá trình đó đã tạo nên một lực lượng kỹ sư hầm chuyên nghiệp, đủ sức tổ chức, quản lý, thi công thành công những hầm đường bộ hiện đại, đánh dấu cột mốc mới của ngành giao thông.

Từ “xây được” đến “làm chủ”

Landmark 81 cao hơn 461 m là niềm tự hào của ngành xây dựng Việt Nam. (Ảnh: B.L)

Tòa nhà cao nhất Việt Nam là công trình xây dựng phức tạp có độ khó cao. (Đồ họa: Đại Việt)

Từ cầu dây văng, hầm xuyên núi đến tòa tháp siêu cao tầng Landmark 81, hành trình của kỹ sư Việt đi qua từng nấc: từ tiếp nhận đến học hỏi, từ học hỏi đến vận dụng, từ vận dụng đến làm chủ, cao hơn nữa là cải tiến, tối ưu và phát triển giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Giá trị của một công trình không chỉ đo bằng khối lượng bê tông, sắt thép hay tổng vốn đầu tư, mà ở khả năng khảo sát, thiết kế, chọn vật liệu, tổ chức thi công, kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn và xử lý những tình huống không có sẵn trong giáo trình. Đó cũng là nơi năng lực của kỹ sư Việt hiện rõ nhất.

Từ một thế hệ từng đứng cạnh chuyên gia nước ngoài để học cách xây cầu, đào hầm, đến những kỹ sư hôm nay trực tiếp tính toán, điều hành những kết cấu phức tạp, ngành xây dựng Việt Nam đã đi một chặng đường dài: từ người tiếp nhận trở thành người làm chủ, và từng bước tạo ra những giải pháp của chính mình.

>>>Mời quý độc giả đón đọc Bài 3: Chuyện chưa kể ‘dưới lòng đất tới trên trời’ tại tòa nhà Landmark 81

Link nội dung: https://thoibaosaigon.org/index%2ephp/hanh-trinh-lam-chu-xay-dung-loat-cong-trinh-the-ky-cua-ky-su-viet-a154126.html